Interdisciplinary Legal Research

fa تحلیل ابعاد حق بر بازی کودک در محیط‌های دیجیتال و الزامات تقنینی و تنظیم-گری در نظام حقوقی ایران Analysis of the Dimensions of the Child’s Right to Play in Digital Environments and the Legislative and Regulatory Requirements within the Iranian Legal System تخصصي Special پژوهشي Research تحول محیط‌های بازی کودکان از فضاهای فیزیکی به بسترهای دیجیتال، ماهیت حق بر بازی را با چالش‌های بنیادین حقوقی مواجه ساخته است. اگرچه اسناد بین‌المللی، به‌ویژه ماده ۳۱ کنوانسیون حقوق کودک، بر شناسایی حق بر بازی تأکید دارند، اما چارچوب‌های حقوقی موجود عمدتاً این حق را از منظر امکان دسترسی به بازی تحلیل کرده و کمتر به ویژگی‌های ساختاری محیط‌های دیجیتال پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد بین‌المللی و رویکرد تطبیقی، در صدد باز تعریف حق بر بازی کودک در محیط‌های دیجیتال و تبیین الزامات تقنینی و تنظیم‌گری آن در نظام حقوقی ایران است. نوآوری مقاله در این است که حق بر بازی را نه صرفاً به‌عنوان آزادی کودک برای استفاده از بازی‌های دیجیتال، بلکه به‌عنوان حقی بر برخورداری از محیط بازی منصفانه، ایمن، غیر ‌دستکاری‌گر و متناسب با رشد کودک تفسیر می‌کند. بر این مبنا، تهدیدهایی همچون طراحی‌های اعتیادآور، الگوهای تجاری مبتنی بر جلب حداکثری توجه، تبلیغات پنهان، خریدهای درون‌برنامه‌ای، بهره‌برداری از داده‌های شخصی و سازوکارهای اقناعی، صرفاً مخاطرات فنی یا اخلاقی تلقی نمی‌شوند، بلکه می‌توانند مصادیقی از نقض حق بر بازی محسوب شوند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران، علی‌رغم برخورداری از ظرفیت‌هایی در قانون اساسی، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و قواعد عام حمایت از مصرف‌کننده، فاقد چارچوب اختصاصی برای تنظیم‌گری بازی‌ها و خدمات دیجیتال کودک‌محور است. از این‌رو، مقاله با ارائه الگویی مبتنی بر تعهدات پیشینی دولت و ارائه‌دهندگان خدمات دیجیتال، پیشنهاد می‌کند حق بر بازی به‌عنوان یکی از مبانی مستقل تنظیم‌گری محیط‌های دیجیتال کودکان در فرآیند قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری عمومی مورد شناسایی قرار گیرد.   The transformation of children’s play environments from physical spaces to digital platforms has fundamentally challenged the legal nature of the child’s right to play. Although international legal instruments, particularly Article 31 of the Convention on the Rights of the Child, emphasize the recognition of the right to play, existing legal frameworks have predominantly examined this right from the perspective of access to play, while paying comparatively little attention to the structural characteristics of digital environments. Employing a descriptive-analytical methodology and drawing upon library resources, international legal instruments, and a comparative approach, this study seeks to reconceptualize the child’s right to play in digital environments and to clarify its legislative and regulatory requirements within the Iranian legal system. The novelty of this article lies in its interpretation of the right to play not merely as the child’s freedom to access and use digital games, but as the right to enjoy a play environment that is fair, safe, free from manipulative practices, and conducive to the child’s development. On this basis, threats such as addictive design features, commercial models based on maximizing user engagement, covert advertising, in-app purchases, exploitation of personal data, and persuasive design mechanisms should not be regarded merely as technical or ethical concerns; rather, they may constitute violations of the child’s right to play. حقوق کودک, حق بر بازی, تنظیم گری دیجیتال, بازی‌های رایانه‌ای, کنوانسیون حقوق کودک. Children's rights, right to play, digital regulation, digital games, Convention on the Rights of the Child. 82 93 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1058-1&slc_lang=fa&sid=1 Negin Jahanfar نگین جهان فر jahanfarnegin48@gmail.com 10031947532846001445 10031947532846001445 Yes M.A Student in Family Law, Imam Sadiq University, Women's Campus, Tehran, Iran. دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خانواده دانشگاه امام صادق(ع) پردیس خواهران، تهران، ایران.