Interdisciplinary Legal Research

fa نظریه «واقعه منشأ» و مدل سه‌مرحله‌ای تشخیص تغییر خواسته در ماده ۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی (مطالعه تطبیقی با حقوق فرانسه) The "Originating Event" Theory and the Three-Step Model for Determining Change of Claim under Article 63 of the Iranian Code of Civil Procedure (A Comparative Study with French Law) تخصصي Special پژوهشي Research ماده ۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی، تغییر خواسته یا بهای آن را پس از پایان جلسه نخست ممنوع کرده است. با این حال، رویه قضایی در تفکیک «تغییر ممنوع» از «تعدیل مجاز» فاقد معیار واحد است و این تشتت، به صدور احکام متعارض در دادگاه‌های سراسر کشور انجامیده است. این پژوهش با روش تحلیلی - انتقادی و بررسی ۴۲ رأی از شعب مختلف دیوان عالی کشور و دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران در بازه ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰، نظریه «واقعه منشأ» را پیشنهاد می‌کند. بر اساس این نظریه، ملاک تشخیص، ثبات یا تغییر «مجموعه رخدادهای حقوقی و مادی مولد حق» است، نه صرف تغییر رقم ریالی مندرج در ستون خواسته. نظریه واقعه منشأ سه رکن دارد: ثبات عناصر مولد حق، پیوستگی رابطه حقوقی، و عدم ایجاد حق جدید. آزمون سه‌گانه (توصیف ماهوی، دفاع خوانده، حسن‌نیت) و مدل سه‌مرحله‌ای مستخرج از آن، چارچوبی عملی و گام‌به‌گام برای تصمیم‌گیری قضایی فراهم می‌آورد. مطالعه تطبیقی با حقوق فرانسه نشان می‌دهد که نظام فرانسوی با معیار «ارتباط کافی» و اختیار گسترده قاضی، انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و ضمانت اجراهای مالی مؤثرتری برای جلوگیری از سوءاستفاده پیش‌بینی کرده است. در پایان، پیش‌نویس ماده اصلاحی و مجموعه‌ای از پیشنهادهای تقنینی و اجرایی ارائه می‌شود. Article 63 of the Iranian Code of Civil Procedure prohibits any change to the claim or its value after the first hearing. However, judicial practice lacks a unified criterion for distinguishing a “prohibited change” from a “permissible adjustment,” and this inconsistency has led to conflicting judgments across courts nationwide. Using an analytical-critical method and examining 42 judgments from various branches of the Supreme Court and the Tehran Province Courts of Appeal between 1385 and 1400 (2006–2021), this study proposes the “Originating Event” theory. Under this theory, the criterion is the stability or change of “the set of legal and material events giving rise to the right,” not merely a change in the monetary amount stated in the claim section. The Originating Event theory has three pillars: stability of the elements giving rise to the right, continuity of the legal relationship, and non-creation of a new right. The triple test (substantive characterization, defendant’s defense, good faith) and the three-step model derived from it provide a practical, step-by-step framework for judicial decision-making. A comparative study with French law shows that the French system, with its “sufficient connection” criterion and broad judicial discretion, is more flexible and provides more effective financial sanctions to prevent abuse. Finally, a draft amended article and a set of legislative and executive proposals are presented.   ماده ۶۳, تغییر خواسته, واقعه منشأ, تعدیل مجاز, ارتباط کافی, حقوق فرانسه, رویه قضایی. Article 63, change of claim, originating event, permissible adjustment, sufficient connection, French law, judicial practice. 101 102 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1494-2&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Kaviani فاطمه کاویانی Fatemeh.kaviani1614@iau.ac.ir 10031947532846001522 10031947532846001522 Yes Department of Law, Go.C., Islamic Azad University, Gorgan, Iran گروه حقوق خصوصی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران