Interdisciplinary Legal Research

fa تحلیل حقوقی-سازمانی سرپرستی سوءاستفاده‌گرانه: بررسی پیشایندها، پیامدها و راهکارهای پیشگیری در نظام حقوقی ایران A Legal-Organizational Analysis of Abusive Supervision: Investigating Antecedents, Consequences, and Prevention Strategies in the Iranian Legal System تخصصي Special پژوهشي Research زمینه و هدف: سرپرستی سوءاستفاده‌گرانه، به عنوان سایه‌ای تاریک بر محیط‌های کاری، سلامت روان کارکنان و ثبات سازمان‌ها را تهدید می‌کند. با وجود پژوهش‌های گسترده مدیریتی، ابعاد حقوقی این پدیده در ایران مغفول مانده است. این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف، به تحلیل انتقادی پیشایندها و پیامدهای این رفتار پرداخته و آن را با مفاهیم کلیدی حقوقی نظیر «آزار روانی» و «مسؤولیت مدنی کارفرما» تطبیق می‌دهد. مواد و روش‌ها: این مطالعه مبتنی بر یک بررسی نظام‌مند (مطابق با دستورالعمل PRISMA) بر روی ۴۰ مقاله معتبر (منتشر شده بین ۲۰۰۹-۲۰۲۴) است. یافته‌ها با رویکرد سنتز روایی و از طریق یک لنز تحلیلی میان‌رشته‌ای، که نظریه‌های مدیریتی (حفظ منابع و تبادل اجتماعی) را با مبانی حقوقی ایران (قانون کار و مسؤولیت مدنی) ادغام می‌کند، تحلیل شدند. ملاحظات اخلاقی: تمامی اصول اخلاقی در نگارش این مقاله رعایت شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که این پدیده از تعاملی پیچیده میان ویژگی‌های شخصیتی سرپرست، فرهنگ سازمانی سمی و پویایی‌های رابطه‌ای نشأت می‌گیرد. این رفتار پیامدهای ویرانگری همچون فرسودگی هیجانی، تضعیف سلامت روان و کاهش رفتارهای سازنده را به دنبال دارد. تحلیل حقوقی آشکار ساخت که با وجود ظرفیت قوانین فعلی برای ایجاد مسؤولیت مدنی برای کارفرما، خلأ یک قانون مشخص برای تعریف و شناسایی آزار روانی، مانعی جدی است. نتیجه‌گیری: این پژوهش نتیجه می‌گیرد که سرپرستی سوءاستفاده‌گرانه صرفاً یک ضعف مدیریتی نیست، بلکه یک تخلف حقوقی قابل پیگیری است که مسؤولیت کارفرما را به همراه دارد. با این حال، کارآمدی نظام حقوقی در این زمینه، در گرو اصلاحات قانونی برای شناسایی صریح آزار روانی و تقویت همزمان مداخلات پیشگیرانه در سطح سازمان است.   Background and Aim: Abusive supervision casts a dark shadow over workplaces, threatening employee mental health and organizational stability. While extensively studied in management, its legal dimensions remain underexplored in Iran. This study aims to bridge this divide by critically analyzing the phenomenon's antecedents and consequences and aligning them with key legal concepts such as psychological harassment (mobbing) and employer liability. Materials and Methods: This systematic review, following PRISMA guidelines, analyzed 40 peer-reviewed articles published between 2009 and 2024. A narrative synthesis approach was employed, interpreting the findings through an interdisciplinary lens that integrates management theories (Conservation of Resources and Social Exchange) with Iranian legal principles (Labor Law and Civil Liability Act). Findings: The findings reveal that abusive supervision stems from a complex interplay of supervisor's personal traits, toxic organizational cultures, and relational dynamics. This behavior leads to devastating outcomes such as emotional exhaustion, diminished mental health, and the erosion of constructive behaviors. The legal analysis indicated that while existing laws provide a basis for employer's civil liability, a significant legislative gap exists in formally defining and recognizing psychological harassment. Conclusion: This study concludes that abusive supervision is not merely a managerial flaw but a legally actionable offense entailing employer liability. However, effective redress hinges on a dual strategy: targeted legal reforms to explicitly recognize psychological harassment, coupled with robust preventive interventions at the organizational level.   سرپرستی سوءاستفاده‌گرانه, آزار روانی در محیط کار (موبینگ), مسؤولیت مدنی کارفرما, حقوق کار, سلامت روانی در محیط کار. Abusive Supervision, Psychological Harassment at Work (Mobbing), Employer Liability, Labor Law, Mental Health at Work. 1 13 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-870-2&slc_lang=fa&sid=1 سیده لعیا مرتضوی La.mortazavi@iau.ac.ir 10031947532846001190 10031947532846001190 No Assistant Professor, Department of Public Administration, Astara Branch, Islamic Azad University, Astara, Iran. استادیار گروه مدیریت دولتی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران. مینا علوی Mina.alavi@iau.ac.ir 10031947532846001191 10031947532846001191 Yes Assistant Professor, Department of Public Administration, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran. استادیار گروه مدیریت دولتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران. (نویسنده مسؤول)