Interdisciplinary Legal Research

fa مسؤولیت حقوقی الگوریتم هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری‌ها و جایگاه حقوقی کاربر Legal Liability of Artificial Intelligence Algorithms in Decision-Making and the Legal Status of Users عمومى General پژوهشي Research گسترش روزافزون سامانه‌های هوش مصنوعی در فرایندهای تصمیم‌گیری حساس، چالش‌های بنیادینی را در حوزۀ مسؤولیت مدنی و جایگاه حقوقی کاربران ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف واکاوی مبانی و چالش‌های انتساب مسؤولیت ناشی از تصمیمات الگوریتمی و ارزیابی کفایت قواعد سنتی حقوقی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و بررسی تطبیقی مقررات نظام‌های حقوقی پیشرو، به‌ویژه اتحادیه اروپا، است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم کلاسیکی همچون تقصیر، رابطه سببیت و پیش‌بینی‌پذیری دیگر توان تبیین دقیق مسؤولیت در بستر فناوری‌های یادگیرنده را ندارند و بدون بازنگری در این مفاهیم، امکان جبران خسارت زیان‌دیدگان به‌طور جدی محدود می‌شود. نتایج همچنین آشکار ساخت که کاربران، به‌عنوان طرفین ذی‌نفع در فرایند تصمیم‌گیری هوش مصنوعی، نیازمند شناسایی حقوق بنیادینی مانند حق آگاهی، حق اعتراض و حق بازبینی انسانی هستند تا تعادل حقوقی میان آنان و ارائه‌دهندگان خدمات برقرار شود. مطالعه تطبیقی نشان داد که تدوین قواعد الزام‌آور و ساختارمند و بهره‌گیری از رویکرد چندلایه مبتنی بر مسؤولیت نهادی، سازوکارهای حمایتی و هماهنگی بین‌المللی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. نتیجه کلی پژوهش آن است که تنها از رهگذر چنین چارچوبی می‌توان عدالت، شفافیت و کارآمدی جبرانی را در فضای دیجیتال تضمین کرد.   <table class="MsoTableGrid" style="border-collapse:collapse; border:none"> <tbody> <tr> <td style="width:435px; padding:0cm 7px 0cm 7px; height:124px">The rapid expansion of artificial intelligence (AI) systems in sensitive decision-making processes has created fundamental challenges in the fields of civil liability and the legal status of users. This study aims to examine the foundations and challenges of attributing liability arising from algorithmic decisions and to assess the adequacy of traditional legal rules in addressing such challenges. The research employs a descriptive-analytical methodology based on library research and a comparative examination of the regulations of leading legal systems, particularly those of the European Union. The findings indicate that traditional legal concepts such as fault, causation, and foreseeability are no longer fully capable of accurately explaining liability in the context of learning technologies. Without reconsidering these concepts, the possibility of providing effective compensation to injured parties may be seriously limited. The results further demonstrate that users, as stakeholders in AI-based decision-making processes, require recognition of fundamental rights, including the right to information, the right to contest decisions, and the right to human review, in order to establish a legal balance between users and service providers. The comparative analysis shows that the development of binding and structured legal rules, together with the adoption of a multilayered approach based on institutional responsibility, protective mechanisms, and international coordination, is an unavoidable necessity. The overall conclusion of the study is that only through such a framework can justice, transparency, and effective compensation be ensured in the digital environment.</td> </tr> </tbody> </table> هوش مصنوعی, مسؤولیت مدنی, حقوق کاربران, تصمیمات الگوریتمی, قواعد حقوقی. Artificial Intelligence, Civil Liability, User Rights, Algorithmic Decisions, Legal Rules. 21 36 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1173-1&slc_lang=fa&sid=1 زهرا صالحی 10031947532846001431 10031947532846001431 Yes M.A. Student in Financial and Economic Law, Apadana Institute of Higher Education, Shiraz, Iran. دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق مالی اقتصادی موسسه آپادانا، شیراز، ایران. آیدا مخترع 10031947532846001432 10031947532846001432 No Assistant Professor and Faculty Member, Apadana Institute of Higher Education, Shiraz, Iran. (Corresponding Author) استادیار و عضو هیأت علمی موسسه آموزش عالی آپادانا، شیراز، ایران. (نویسنده مسؤول)