Interdisciplinary Legal Research

fa تکلیف به عقب‌نشینی در دفاع مشروع؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و ایالات متحده آمریکا The Duty to Retreat in Self-Defense: A Comparative Study of Iranian and United States Law تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">استفاده از نیروی مرگبار در دفاع مشروع، هنگامی‌که مدافع امکان ترک محل و اجتناب از رویارویی را دارد، از مسائل مناقشه‌برانگیز حقوق کیفری است. پرسش اصلی آن است که آیا مدافع پیش از توسل به نیرویی که نوعاً قابلیت سلب حیات یا ایجاد صدمه شدید جسمانی دارد، مکلف به عقب‌نشینی است یا می‌تواند در برابر مهاجم ایستادگی کند. ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی، دفاع را به ضرورت رفتار، وجود قرائن معقول یا خوف عقلایی و عدم امکان توسل مؤثر و فوری به قوای دولتی مشروط کرده، اما درباره تأثیر امکان عقب‌نشینی حکم صریحی ندارد. در حقوق ایالات‌متحده آمریکا نیز راه‌حل واحدی وجود ندارد و باید میان قاعده تکلیف به عقب‌نشینی، قانون مجازات نمونه، دکترین قلعه و قوانین اصل ایستادگی تفکیک کرد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - تطبیقی و رویکرد کارکردی و هنجاری، جایگاه عقب‌نشینی را در ساختار دفاع مشروع بررسی می‌کند. یافته تحقیق نشان می‌دهد که در حقوق ایران، تکلیف مستقل و مطلقی به عقب‌نشینی وجود ندارد؛ بااین‌حال، امکان واقعی، فوری و ایمن خروج می‌تواند یکی از قرائن مؤثر در احراز ضرورت استفاده از نیروی مرگبار باشد. صرف وجود راه فرار، بدون احراز آگاهی مدافع، امکان عملی خروج و فقدان خطر افزوده برای او یا اشخاص ثالث، برای نفی دفاع مشروع کافی نیست. بر این اساس، ارزیابی عقب‌نشینی باید بر پایه معیاری تلفیقی و متناسب با اوضاع واقعی حادثه انجام شود.</div> <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;">The use of deadly force in self-defense raises a fundamental question: whether a defender must retreat when a safe avenue of escape is available. The answer reflects the tension between the individual’s right to resist unlawful aggression and the legal system’s interest in preserving human life and preventing avoidable violence. This study examines the legal status of the duty to retreat under Iranian criminal law and compares it with the principal approaches adopted in the United States.Using a descriptive-analytical and comparative method, the study analyzes Article 156 of the Iranian Islamic Penal Code, the jurisprudential foundations of self-defense, the duty-to-retreat rule, stand-your-ground laws, the castle doctrine, and Section 3.04 of the Model Penal Code. Iranian law does not expressly impose an independent duty to retreat.. In the United States, no uniform rule exists: some jurisdictions retain the duty to retreat, others follow stand-your-ground legislation, and most recognize some form of the castle doctrine.The study argues that neither an absolute duty to retreat nor the complete irrelevance of retreat is appropriate for Iranian law. It proposes a “circumstantial effect of retreat” model, under which retreat is treated as a relevant but non-conclusive factor in assessing necessity. Retreat should affect the legality of deadly force only when the escape route was real, immediate, known to the defender, reasonably safe, and did not expose the defender or a third person to a substantial risk. This approach protects the legitimate right of self-defense while restricting unnecessary lethal violence.  </div> دفاع مشروع, نیروی مرگبار, تکلیف به عقب‌نشینی, اصل ایستادگی, دکترین قلعه, ضرورت دفاع Self-Defense, Duty to Retreat, Deadly Force, Stand Your Ground, Castle Doctrine. 44 57 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1315-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Khani محمد خانی 10031947532846001492 10031947532846001492 No Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Neyshabur Branch, Neyshabur, Iran. استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نیشابور، نیشابور، ایران. Maryam Mohammadnia Hanai مریم محمدنیاءحنائی 10031947532846001493 10031947532846001493 Yes M.A. Student in Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Neyshabur Branch, Neyshabur, Iran. (Corresponding Author) دانشجوی کارشناسی ارشد رشته حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نیشابور، نیشابور، ایران. (نویسنده مسؤول)