Interdisciplinary Legal Research

fa اثر اشتباه در خود موضوع عقد در سه نظام حقوقی فرانسه، انگلیس و ایران The Effect of Mistake as to the Subject Matter of the Contract in the French, English and Iranian Legal Systems تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">اشتباه در موضوع عقد، از چالش‌های بنیادین حقوق قراردادها محسوب است که در نظام‌های حقوقی فرانسه، انگلیس و ایران با رویکردهای متفاوتی مواجه شده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی، به بررسی مفهوم، شرایط و آثار حقوقی این نوع اشتباه در سه نظام یادشده می‌پردازد. حقوق فرانسه با اصلاحات سال ۲۰۱۶، با حذف نظریه «علت» و جایگزینی معیار «اوصاف اساسی» و شرط «قابل اغماض نبودن»، رویکردی انعطاف‌پذیر و مبتنی بر اراده ارائه داده است. حقوق انگلیس نیز با تفکیک اشتباه به انواع مشترک، دوطرفه و یک‌طرفه و اعمال معیار سختگیرانه «اساسی بودن اشتباه»، امنیت معاملات را در اولویت قرار داده است. در حقوق ایران، به رغم غنای فقهی و وجود قواعدی چون «العقود تابعه للقصود»، ماده ۲۰۰ قانون مدنی ایران، صرفاً به ایجاد خیار فسخ اشاره کرده و موارد اشتباه در ذات موضوع را به‌طور صریح تعیین تکلیف ننموده است؛ امری که به‌کمک رویه قضایی و آراء فقها قابل جبران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حقوق ایران برای رفع ابهامات موجود و هماهنگی با تحولات نوین، نیازمند تدوین مقررات شفاف‌تر در زمینه تعریف ذات، اوصاف اساسی و تفکیک انواع اشتباه است.  </div> Mistakes in the subject of contracts are considered one of the fundamental challenges of contract law, which have been faced with different approaches in French, English and Iranian legal systems. This research, using a descriptive-analytical and comparative method, examines the concept, requirements and legal effects of this type of mistake in the three aforementioned systems. With the 2016 reforms, French law has presented a flexible and will-based approach by eliminating the theory of "cause" and replacing it with the criterion of "essential characteristics" and the condition of "non-negligence". English law has also prioritized the security of transactions by dividing mistakes into common, bilateral and unilateral types and applying the strict criterion of "fundamentality of the mistake". In Iranian law, despite the richness of jurisprudence and the existence of rules such as "contracts are dependent on the minds", Article 200 of Iranian Civil Code merely refers to the creation of an option to rescind the contract but does not explicitly address cases of mistake regarding the essence of the subject matter-a gap that can be bridged through judicial precedent and the opinions of jurists. Findings indicate that, to resolve existing ambiguities and align with modern developments, Iranian law requires the enactment of clearer regulations defining the "essence" and "essential attributes" of the subject matter, as well as distinguishing between different types of mistake.   اشتباه مشترک, اشتباه یکطرفه, ذات عقد, وصف اساسی, وصف فرعی Mutual mistake, Unilateral Mistake, Essence of the Contract, Essential Description, secondary Mutual mistake, unilateral mistake, essence of the contract, essential attribute, Secondary Description. 1 11 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-46-6&slc_lang=fa&sid=1 Ahmad Esfandiari احمد اسفندیاری Ahmadesfandiri@iausari.ac.ir or esfandiari-ahmad@yahoo.com 10031947532846001484 10031947532846001484 Yes Assistant Professor, Department of Private Law, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Kobra Moradkhani کبرا مرادخانی moradkhani481@gmail.com 10031947532846001485 10031947532846001485 No Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.