Interdisciplinary Legal Research

fa تحلیل فقهی حقوقی قاعده ضمان ید در تعیین مسؤولیت کیفری پلتفرم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز Legal Jurisprudential Analysis of the Guarantee Rule in Determining Criminal Liability of Decentralized Lending Platforms تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">پژوهش حاضر با تمرکز بر قاعده فقهی «ضمان ید» به بررسی مسؤولیت ناشی از تصرف غیرمجاز در مال غیر و انطباق آن با مسائل نوین فناوری‌های مالی غیرمتمرکز می‌پردازد. قاعده ضمان ید که ریشه در بنای عقلا، سیره مستمر مسلمانان و حدیث «علی الید ما أخذت حتی تؤدیه» دارد، در فقه امامیه به‌عنوان مبنای کلی ضمانت مالی پذیرفته شده و در حقوق مدنی ایران نیز انعکاس یافته است. تحلیل منابع نشان می‌دهد که این قاعده نه‌تنها در حوزه مدنی، بلکه در حوزه کیفری نیز قابلیت انطباق دارد، به‌گونه‌ای‌که عنصر تقصیر یا عمد شرط تحقق ضمان نیست و صرف استیلا بر مال غیر، موجب مسؤولیت مدنی می‌شود، درحالی‌که در فرض عدوان یا قصور، مسؤولیت کیفری نیز متصور است. در بخش کاربردی، سناریوی سرقت دارایی‌های دیجیتال از یک پلتفرم وام‌دهی غیرمتمرکز به‌دلیل وجود باگ در قرارداد هوشمند بررسی شد. نتایج نشان داد که توسعه‌دهندگان اصلی پلتفرم به‌عنوان متصرفان اعتباری اولیه، درصورت اثبات قصور یا تقصیر، مشمول قاعده ضمان ید خواهند بود و علاوه‌بر مسؤولیت مدنی، مسؤولیت کیفری نیز متوجه آنان می‌شود. افزون بر تحلیل نظری، مقاله راهکارهای اجرایی برای مواجهه با چالش‌های نوین ارائه می‌دهد: طراحی مدل سلسله‌مراتبی مسؤولیت کیفری، تدوین چهارچوب نظارتی پیشگیرانه، ایجاد سامانه پایش هوشمند و تنظیم الگوی تقنینی. این راهکارها موجب پیشگیری از خسارت‌های گسترده و تضمین پاسخگویی کیفری و مدنی متناسب با نقش و میزان استیلا بر اموال کاربران می‌شوند. درنهایت، قاعده ضمان ید به‌عنوان پلی میان فقه سنتی و حقوق مدرن معرفی می‌شود که می‌تواند مبنای نظری و عملی برای تنظیم مسؤولیت کیفری در پلتفرم‌های غیرمتمرکز باشد، بدین‌ترتیب، هم از حقوق کاربران حمایت کند و هم نظم اقتصادی را در برابر تهدیدهای ناشی از فناوری‌های نوین حفظ نماید.</div> <div style="text-align: justify;">The present study focuses on the jurisprudential rule of “guarantee of the hand” to examine the liability arising from the unauthorized seizure of another’s property and its adaptation to the new issues of decentralized financial technologies. The guarantee of the hand rule, which has its roots in the construction of reason, the continuous practice of Muslims, and the hadith “Ali al-Yad ma ikhta hitti tawdiyyah”, is accepted in Imami jurisprudence as the general basis for financial guarantees and is also reflected in Iranian civil law. Analysis of the sources shows that this rule is applicable not only in the civil sphere but also in the criminal sphere; in such a way that the element of fault or intent is not a condition for the realization of the guarantee and the mere seizure of another’s property gives rise to civil liability, while in the case of aggression or negligence, criminal liability is also conceivable. In the applied part, the scenario of theft of digital assets from a decentralized lending platform due to a bug in the smart contract was examined.  The results showed that the main platform developers, as the primary credit holders, will be subject to the rule of guarantee if negligence or fault is proven, and in addition to civil liability, they will also be subject to criminal liability.</div> ضمان ید, مسؤولیت کیفری, پلتفرم‌های غیرمتمرکز. Guarantee, Criminal Liability, Decentralized Platforms 73 78 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-694-3&slc_lang=fa&sid=1 Anahita Safapoor آناهیتا صفاپور mailto:Anahitasafapoor2021@gmail.com 10031947532846001338 10031947532846001338 Yes Ph.D Student, Department of Criminal Law & Criminology, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran. دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران. Khatereh Shahin fard خاطره شاهین فرد 10031947532846001339 10031947532846001339 No Assistan Professor, Department of Law, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran. استادیار، گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.