fa مسؤولیت مدنی دولت در زیان‌های ناشی از بورس در حقوق ایران و حقوق آمریکا و فرانسه تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:11pt"><span style="background:#f2f2f2"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:Mitra">بازار بورس یکی از مهم‌ترین عرصه‌های فعالیت اقتصادی است که تصمیمات و مداخلات دولت در آن می‌تواند آثار مستقیم و گسترده‌ای بر سرمایه‌گذاران برجای گذارد. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی مسؤولیت مدنی دولت در زیان‌های ناشی از بورس در سه نظام حقوقی ایران، ایالات متحده آمریکا و فرانسه انجام‌ شده و تلاش دارد روشن سازد که هریک از این کشورها چگونه میان اقتدار دولت، آزادی عمل سیاست‌گذاری و حمایت از حقوق سرمایه‌گذاران توازن برقرار می‌کنند. مسأله اصلی تحقیق، بررسی خلأها و چالش‌های موجود در نظام حقوقی ایران در زمینه امکان مطالبه خسارت از دولت در پی تصمیمات یا اقدامات زیان‌بار مرتبط با بازار بورس است. روش تحقیق به‌صورت توصیفی - تحلیلی و با رویکرد کاربردی انجام شده و داده‌ها با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد حقوقی معتبر گردآوری شده‌اند. تحلیل‌ها نیز براساس مطالعه تطبیقی و بررسی رویه‌های قانونی و قضایی سه کشور صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در ایران، مسؤولیت مدنی دولت عمدتاً برمبنای تقصیر و در چهارچوب فعالیت‌های تصدی‌گری تعریف شده است، اما استثنای اعمال حاکمیتی، دشواری اثبات رابطه سببیت، ابهام در حدود تقصیر مقامات و طولانی‌بودن رسیدگی‌های قضایی مانع از جبران مؤثر خسارت سرمایه‌گذاران می‌شود. در ایالات متحده، قانون </span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">FTCA</span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:Mitra"> با ایجاد محدودیت‌های مشخص، تنها در مواردی که کارکنان دولت مرتکب تقصیر غیراختیاری شده باشند، مسؤولیت را می‌پذیرد و تصمیمات سیاستی را از دایره مسؤولیت خارج می‌کند. در فرانسه، با پذیرش مسؤولیت بدون تقصیر و نقش گسترده شورای دولتی فرانسه، نظام حقوقی رویکرد حمایتی‌تری نسبت به زیان‌دیدگان و سرمایه‌گذاران اتخاذ کرده و امکان جبران مالی و حتی اقدامات اصلاحی را فراهم می‌سازد. نتایج نهایی نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران می‌تواند با بازنگری در استثنای اعمال حاکمیتی، تخصصی‌سازی رسیدگی‌ها، افزایش شفافیت و اقتباس هوشمندانه از سازوکارهای حمایتی فرانسه و محدودیت‌های تعادلی آمریکا، ظرفیت جبران خسارت سرمایه‌گذاران را به‌طور قابل ملاحظه‌ای ارتقا دهد</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:Mitra">.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> &nbsp; The stock market is a major arena of economic activity, where governmental decisions and interventions can leave substantial impacts on investors. This study conducts a comparative legal analysis of the government&rsquo;s civil liability for stock market losses in three legal systems: Iran, the United States, and France. The research employs a descriptive&ndash;analytical method with an applied approach, and the data were collected through library sources and authoritative legal documents. The analysis is based on a comparative examination of statutory frameworks and judicial precedents in the three jurisdictions. The findings indicate that in Iran, government civil liability is predominantly fault‑based and defined within administrative (tassadi) activities. However, the exception of sovereign acts, difficulties in proving causal links, ambiguity regarding officials&rsquo; fault, and lengthy judicial proceedings hinder effective compensation for investors&rsquo; losses. In the United States, the Federal Tort Claims Act (FTCA) sets specific limitations, recognizing government liability only in cases of non‑discretionary negligence by federal employees while exempting policy‑based decisions. In France, with its acceptance of no‑fault liability and the significant role of the French Conseil d&rsquo;&Eacute;tat, the legal system adopts a more protective approach toward victims and investors, enabling financial compensation as well as corrective administrative measures. The results suggest that the Iranian legal system could significantly enhance investor compensation by revisiting sovereign act exceptions, promoting specialized adjudication, increasing transparency, and selectively adopting protective mechanisms from the French model along with the balanced limitations of the American system. مسؤولیت مدنی دولت, مسؤولیت دولت در بازار سرمایه, خطر و تقصیر, زیان‌های ناشی از بورس, بورس و اوراق بهادار. State Civil Liability, Government Liability in the Capital Market, Risk and Fault, Stock Market Losses, Stock Exchange and Securities. 0 0 http://ilrjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1154-1&slc_lang=fa&sid=1 Vahid Farhanian وحید فرهانیان 10031947532846001402 10031947532846001402 No M.A Student in Private Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Sara Akhondi سارا آخوندی 10031947532846001403 10031947532846001403 Yes Assistant Professor, Department of Jurisprudence, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran (Corresponding Author) استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسؤول)